Mahkemeye (Duruşmaya) Gitmezsem Ne Olur?
Genelleme yapmak gerekirse çoğunlukla ceza davalarının sözlü, özel hukuk yargılamalarının ise yazılı olma özelliğinin baskın olduğunu söyleyebiliriz. Kural bu olmakla beraber elbette ki istisnalar vardır. Bu da mahkemeler tarafından yapılacak duruşmalara taraflarca katılım sağlanmasını önemli hale getirir. Yazımızda duruşmalara katılmanın ve katılmamanın sonuçlarını taraflar açısından ayrı ayrı inceleyeceğiz.
Mahkemeye (Duruşmaya) Gidilmezse Ne Olur?
Yargılama kanunları tarafların veya ilgililerin duruşmaya katılmamasının sonuçlarını açıkça düzenler. Bununla beraber geçerli ve kabul edilebilir nedenler olması durumunda duruşmaya katılmama hakkı da tanınmıştır. Duruşmaya katılmamanın en genel sonuçları yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edememe, yargılamanın gecikmesine neden olma ve disiplin yaptırımları gibi hususlardır.
Duruşmaya Katılması İçin Avukata Vekalet Vermek
Duruşmaya sadece avukat katılabileceği gibi avukata vekaletname veren taraf da duruşmada hazır bulunabilir. Ama taraf duruşmaya katılmak istemiyorsa bunun ve davanın takibi için avukata genel dava vekaletnamesi verebilir. Bir tarafın avukat tutmak istemesi sebebiyle, yargılama hiçbir şekilde başka bir güne bırakılamaz. Yine avukatın istifa etmesi, azledilmesi veya dosyayı incelememiş olması sebebiyle de yargılama başka bir güne bırakılamaz.
Mazeret Bildirip Duruşmaya Katılmazsam Ne Olur?
Taraflar mazeret bildirerek duruşmaya katılmama hakkına sahiptir. Mazeret dilekçesinde yokluğunda yargılamaya devam edilmesi veya duruşmanın ertelenmesi talep edilebilir. Özel hukuk yargılamasında öninceleme tek duruşmada tamamlanır. Zorunlu olan hallerde bir defaya mahsus olmak üzere yeni bir duruşma günü tayin edilir. Mazeret talebinde mazereti gösteren bir belge sunulması faydalı olacaktır.
Sanık alt sınırı beş yıl ve daha fazla hapis cezasını gerektiren suçlar hariç olmak üzere, istinabe suretiyle (bulunduğu yerdeki mahkemede) sorguya çekilebilir. Hakim veya mahkemenin zorunlu gördüğü durumlarda, aynı anda görüntülü ve sesli iletişim tekniğinin kullanılması suretiyle yurt içinde bulunan sanığın sorgusu yapılabilir veya duruşmalara katılmasına karar verilebilir. Hukuk davalarında da hakimin uygun görmesi halinde taraflar, avukatları, tanıklar ve bilirkişiler ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla (e-duruşma ile) duruşmaya katılabilirler
Duruşmaya Gitmemek İçin Geçerli Mazeretler
Mazeret durumunda duruşma veya keşfe katılmamak taraflara tanınmış bir haktır. Duruşmaya gitmemek için geçerli mazeretler olarak şu hususları örnek verebiliriz;
- Çalışma (iş) durumu
- Salgın hastalıklar
- Bir yakının vefatı
- Sınav veya öğrencilik durumu
- Askerlik görevini yapıyor olmak
- Beklenmedik sağlık sorunu
- Trafik kazası geçirmek veya sakatlanmak
Mahkemeye sunulacak olan mazeret duruşmadan önce iletilmeli, buna imkan yoksa duruşmanın yapılmasından hemen sonra belgelendirerek mazeret bildirilmelidir.
Duruşmadan Kaçınmanın Olası Sonuçları
Duruşmaları takip etmemenin taraflar açısından olumsuz sonuçları olabilir.
- Yargılama beklenenden daha uzun sürebilir.
- Taraf kendi savunma ve iddia ileri sürme hakkını kendi fiiliyle ortadan kaldırmış olur.
- Yokluğunda yapılan işlemlere itiraz etme imkanını kaçırır.
- Hakkında yakalama kararı çıkarılabilir.
Taraflar bu olumsuz sonuçlardan korunmak için davasını bizzat takip etmeli veya bir avukattan yardım almalıdır.
Ceza Duruşmasına Katılmamak Ne Gibi Sonuçlar Doğurur?
Ceza davalarında kural olarak hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmaz. Gelmemesinin geçerli nedeni olmayan sanığın zorla getirilmesine karar verilir. Sanık hakkında, toplanan delillere göre mahkumiyet, ceza verilmesine yer olmadığı ve güvenlik tedbiri dışında bir karar verilmesi gerektiği kanısına varılırsa, sorgusu yapılmamış olsa da dava yokluğunda bitirilebilir.
Mahkemeye gelen sanığın duruşmanın devamı süresince hazır bulunması sağlanır ve savuşmasının önüne geçmek için mahkeme gereken tedbirleri alır. Sanık savuşur veya ara vermeyi izleyen oturuma gelmezse, önceden sorguya çekilmiş ve artık hazır bulunmasına mahkemece gerek görülmezse, dava yokluğunda bitirilebilir.
Asliye ceza mahkemesi iddianamenin kabulünden sonra adli para cezasını ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda basit yargılama usulü uygulanmasına karar verebilir. Bu durumda sanık, mağdur ve şikayetçiye tebligat yapılarak duruşma açılmaksızın hüküm verilebileceği belirtilir. Yine de mahkeme hüküm verene kadar her aşamada duruşma yapma yetkisine sahiptir. Taraflar verilen hükme itiraz ederse duruşma açılır. Taraflar gelmese bile duruşma yapılır ve yokluklarında hüküm verilebilir.
Boşanma Duruşmasına Katılamamak Ne Gibi Sonuçlar Doğurur?
Türk Medeni Kanunu m.166/3 gereğince anlaşmalı boşanma duruşmasına, hakimin tarafları bizzat dinlemesi gerektiği için, tarafların katılımı zorunludur. Taraflardan biri duruşmaya katılmazsa diğer taraf anlaşmalı boşanma için yeni bir duruşma gün ve saati verilmesini talep edebilir. Çekişmeli boşanma davasında ise böyle bir zorunluluk yoktur. Yine de özellikle tanıkların dinlenileceği celselerde hazır bulunmak önemlidir.
Mazeretsiz Duruşmaya Gidilmezse Ne Olur?
Ceza davası duruşmasına usulüne uygun olarak çağrılmasına rağmen mazeret bildirmeksizin gelmeyen tanık zorla getirilir ve gelmemesinin sebep olduğu giderler kendisinden tahsil edilir. Zorla getirilen tanık gelmemesini haklı gösterecek sebepleri sonradan bildirirse aleyhine hükmedilen giderler kaldırılır.
Hukuk yargılamasında geçerli bir özrü olmaksızın duruşmaya gelmeyen taraf, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez. Usulüne uygun şekilde davet edilmiş olan taraflardan biri duruşmaya gelir, diğeri gelmezse, gelen tarafın talebi üzerine, yargılamaya gelmeyen tarafın yokluğunda devam edilir veya dosya işlemden kaldırılır. Öninceleme duruşmasına taraflardan sadece biri gelir ve yargılamaya devam etmek isterse gelmeyen taraf yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez.
Duruşmaya Gitmemek Suç Mudur?
Duruşmaya katılmamak ceza kanunları anlamında suç değildir. Fakat yargılama hukuku kapsamında disiplin suçu oluşturur. Yasal bir sebep olmaksızın tanıklıktan çekinen tanık hakkında bundan doğan giderlere hükmedilmekle beraber tanıklığının gerçekleştirilmesi için dava hakkında hüküm verilinceye kadar ve her halde üç ayı geçmemek üzere disiplin hapsi verilebilir.
Mahkemeye Gitmeme Cezası Ne Kadar?
Usulüne uygun olarak çağrıldığı halde mazeret bildirmeksizin gelmeyen tanık hakkında beşyüz Türk Lirasına kadar disiplin para cezasına hükmolunur. Disiplin para cezası 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edilir.
Müşteki Mahkemeye Katılmazsa Ne Olur?
Ceza duruşmasında katılan (mağdur veya suçtan zarar gören) ; sanığa, tanıklara, bilirkişilere ve duruşmaya çağrılmış diğer kişilere hakim aracılığıyla soru yöneltebilir. Katılan duruşmaya gelmezse bu haklarından mahrum kalacaktır. Çağrıya rağmen gelmeyen şikayetçi ile ilgili olarak zorla getirme kararı da verilebilir.
Sanık Mahkemeye Katılmazsa Ne Olur?
Suç, yalnız veya hapis cezası ile birlikte adli para cezasını veya müsadereyi gerektirmekte ise; sanık gelmese de duruşma yapılabilir. Bu gibi hallerde sanığa gönderilecek davetiyede bu husus yazılır. Mahkeme, sanığın hazır bulunmasına ve zorla getirme kararı veya yakalama emriyle getirilmesine her zaman karar verebilir.
Seri muhakeme usulü uygulanan davalarda mazeretsiz olarak mahkemeye gelmeyen şüpheli, bu usulden vazgeçmiş sayılır.
Davacı Mahkemeye Gelmezse Ne Olur?
Davacı duruşmaya katılmaz ve davalı da duruşmada davayı takip etmek istemediğini beyan ederse dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir. Dosyası işlemden kaldırılmış olan dava, dilekçe ile yenilenebilir. Süresinde yenilenmeyen davalar açılmamış sayılır. Davanın açılmamış sayılmasına karar verilen hallerde yargılama giderleri davacı üzerinde bırakılır.
Birinci Mahkemeye Gitmezsem Ne Olur?
Tutuklu olmayan sanığa tebliğ olunacak çağrı kağıdına mazereti olmaksızın gelmediğinde zorla getirileceği yazılır (Ceza Muhakemesi Kanunu m.176). Sanığın tebligata rağmen mazeretsiz olarak gelmemesi sebebiyle sorgusunun yapılamamış olması, delillerin ortaya konulmasına engel olmaz. Ortaya konulan deliller, sonradan gelen sanığa bildirilir (CMK m.206).
İkinci Mahkemeye Gitmezsem Ne Olur?
Hukuk yargılamasında dilekçeler aşamasının tamamlanmasından sonra ilk duruşma öninceleme olarak yapılır. Öninceleme kural olarak tek celsede tamamlanır. Uygulamada ise çoğunlukla yeni bir duruşma günü tayin edilir. Bu duruşmada tahkikat aşamasına geçilir. Bu aşamada tarafların davada ileri sürdükleri bütün iddia ve savunmalar birlikte incelenir. Bu aşamada belli şartlar dahilinde sonradan delil gösterilmesine de izin verir. Bu nedenle ikinci duruşma da taraflarca takip edilmelidir.
Ceza davalarında ise ifadesi alınmış olan taraflar veya tanıklar açısından ikinci duruşmaya katılmamanın sonuçları daha az risklidir. Mahkemece sorgusu yapılmış olan sanık veya bu müdafii isterse, mahkeme sanığı duruşmada hazır bulunmaktan bağışık tutabilir.
