Karabaş Mah. Müneccim Arif Sk. 25/1 İzmit/Kocaeli

Eksen Hukuk » Blog » Senette İcra Takibi

Senette İcra Takibi

Piyasada tedavül kabiliyetine sahip olan senetler ticaret hayatında yoğun olarak ve zaman zaman da ticari nitelik taşımayan işler esnasında kullanılır. Türk Ticaret Kanunu’nda detaylı olarak ele alınan kambiyo senetlerinin ödenmesi hususunda ortaya çıkan uyuşmazlıklar kendine özgü kurallar tarafından çözülür. Kambiyo senetlerinden doğan icra takibi ve davalar hukuk büromuzun çalışma alanlarından biridir.

Senet Nedir?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu anlamında senet uyuşmazlık konusu vakıayı ispata elverişli yazılı veya basılı belgedir, yani ispat vasıtasıdır. Bu kelime genel anlamda da belge olarak kullanılır. Yazımızda özel olarak çek, poliçe ve emre yazılı senet olmak üzere üçe ayrılan kambiyo senetleri anlamının üzerinde duracağız.

Senet Nasıl Düzenlenir?

TTK kambiyo senetlerinden özellikle çek ve poliçeyi detaylı düzenlemiş, emre yazılı senede (bono) ait birçok hükümde ise poliçeye atıf yapmıştır. Bunlar arasında en çok kullanılanı bonodur ki bu da neredeyse her zaman matbu halde bulundurulduğu için yalnızca bazı kısımlarının doldurulması icap eder. Bono kural olarak borçlu tarafından doldurulur ama alacaklı da ileride tahsilat anlamında sorun yaşamamak için aldığı senedin geçerliliğine dikkat etmelidir.

Bononun geçerli olabilmesi için bono metninde;

  1. “Bono” veya “emre yazılı senet” ifadesi yer almalı,
  2. Belirli bir bedel olmalı ve bu bedelin kayıtsız ve şartsız ödeneceği vaat edilmiş olmalı,
  3. Kime veya kimin emrine ödenecek ise onun (yani lehtarın) adı yazılmalı,
  4. Düzenlenme tarihi açıkça belirtilmeli,
  5. Keşidecinin yani düzenleyenin el yazısı ile imzalanmış olmalıdır.

Bunların çoğu aslında matbu şekilde mevcut olan senetler üzerindeki hazır kayıtlardır ve ilgililer tarafından bir müdahalede bulunulmasına gerek bırakmazlar. Fakat senet düzenlenirken yukarıdaki zorunlu kayıtların yanında özellikle şunlara da dikkat edilmelidir:

  • Keşidecinin imzasının yanında adı-soyadı ile birlikte TC Kimlik numarasının da kaydedilmesi ileride açılabilecek icra takibinde sorgu yapılması için önemlidir.
  • Ödeme tarihi ile vade tarihi adı altında iki farklı tarih bulunmamalıdır ki aksi halde Yargıtay uygulaması nedeniyle senedin geçersizliği sonucu ile karşılaşılır.
  • Senet bedeli hem rakamla hem yazıyla yazılmışsa bu ikisinin tutarlı olması sağlanarak ileride uyuşmazlık çıkması engellenmiş olur.
  • Lehtar olarak tüzel kişilik gösterilmişse ticaret unvanı senet metnine işlenmelidir.
  • Düzenleme yerinin belirtilmediği hallerde keşidecinin adının yanında yazılı yer düzenleme yeri kabul edilir. Burada da bir kayıt yoksa kambiyo vasfı kaybolur. Bunun önüne geçmek için düzenleme yeri doğrudan veya dolaylı olarak belirlenmelidir.
  • Keşidecinin imzası zorunlu unsur olduğundan parmak izinin alınması ile yetinilmemelidir.

Bonoda vadenin düzenlenmesi zorunlu unsur değildir. Senette hem vade hem ödeme tarihi yazıyorsa ve bunlar farklı tarihleri gösteriyorsa bunun kambiyo vasfını taşımadığı kabul edilmektedir. Bunun yanında ödeme yeri ve düzenleme yeri de zorunlu unsurlardan değildir.

Ödenmeyen Senet Nasıl Tahsil Edilir?

Senet borcunun ödemesinin yapılmaması halinde doğrudan icra takibine geçilebileceği gibi öncelikli olarak borçlunun ihtarname veya başka bir iletişim yoluyla uyarılması gibi alternatif yollara da başvurulabilir. Bu ihtarlarda borçluya belirli bir süre verilir ve bu süre içinde ödeme yapmaması halinde yasal yollara başvurulacağı bildirilir. Bu alacaklı açısından zorunluluk değil, tercihtir.

Yapılacak icra takibinin kesinleştirilmesinin ardından borçlu adına kayıtlı araç, gayrimenkul, banka hesabı, alacaklı olduğu icra dosyası, maaşı veya üçüncü kişilerden alacakları varsa bunlar üzerine haciz kaydı koyulur. Bu anlamda borçlunun şahıs veya şirket olması önemli değildir. Yine işyerine gidilerek haciz işlemi uygulanabilir ve taşınır malların satışı sağlanarak tahsilat yapılır. Her şartta en önemli husus tahsil kabiliyetinin bulunmasıdır.

Senet İcraya Nasıl Verilir?

Senet alacaklısı kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip (çek, poliçe ve emre muharrer senet) başlatabilir. Kambiyo icra takibi de özünde bir ilamsız icra takibidir; elinde kambiyo senedi olan alacaklı ilamsız icra takibi yoluna da başvurabilir fakat kambiyo takibi onun için çok daha avantajlı bir yoldur. Zamanaşımına uğraması veya geçerlilik şartlarını taşımaması nedeniyle kambiyo vasfını taşımayan bir senet aynen adi senet gibi ilamsız icraya konu edilebilir.

Alacaklı yetki itirazı ile karşılaşmamak için yetkili icra dairesine yapacağı takip başvurusunda senetle ilgili düzenleme tarihi, vade tarihi, düzenleme yeri, meblağı, faiz bilgilerini takip talebine ekler. Asıl alacakla birlikte varsa protesto masrafı, komisyon, çek tazminatı, takibe kadarki faiz, takip sonrası faiz kalemleri de istenebilir. Harçlar ve masraflar ödenerek senet aslı icra dairesi kasasına alındı belgesi karşılığında teslim edilir.

Alacaklının sunduğu senedin geçerliliği icra memuru tarafından yalnızca kambiyo senedi olup olmadığı ve vadesinin gelip gelmediği ile sınırlı olmak üzere incelenir.

Ödenmeyen Senette İcra Sürecinin Başlatılması

Alacaklının kambiyo takibi talebi üzerine icra dairesi borçluya bir ödeme emri tebliğe çıkarır ve bu emirde;

  • On gün içinde borcu ödemesini,
  • Senedin kambiyo vasfına veya senetteki imzaya itirazı varsa beş gün içinde icra mahkemesine bildirmesini, aksi takdirde imzanın ona ait kabul edileceğini, imzaya haksız yere itiraz etmesi halinde para cezasına çarptırılacağını,
  • Borçlu olmadığı, borcun itfa veya imhal edildiği veya alacağın zaman aşımına uğradığı iddiasında ise veya icra dairesinin yetkisi hakkında itirazı varsa bunu sebepleriyle birlikte beş gün içinde icra mahkemesine bildirerek icra mahkemesinden itirazın kabulüne dair bir karar getirmediği takdirde cebri icraya devam olunacağını,

bildirir.

Hakkındaki icra takibi kesinleşen borçlu faizler, masraflar, vekalet ücreti ve harçlardan tüm malvarlığıyla sorumlu hale gelir. Takibin kesinleşmesinden sonra borçlu hakkındaki malvarlığı sorgulamalarının düzenli olarak yapılması tahsilatın bir an önce gerçekleşmesi ve borçlunu mal kaçırmasına imkan verilmemesi açısından çok önemlidir. Takibin açılması esnasındaki detaylar da düşünüldüğünde tüm sürecin avukat desteğinde yürütülmesi gereklidir.

Ödenmeyen Senet İçin Protesto Çekilmesi

Vadesinde ödenmeyen senedi elinde bulunduran kişi, keşideciye, cirantalara ve senet dolayısıyla taahhüt altına girmiş olan kişilere başvurabilir. Bunun için resmi bir yazı niteliği taşıyan protestonun çekilmesi gerekir. Protesto noterlikçe düzenlenmelidir. Bu konuda yetkili noter asıl borçlunun ticaret yerindeki noterlik; eğer böyle bir yer yoksa konutunun bulunduğu yer noterliğidir. Protesto, vadeyi takip eden iki iş günü içinde çekilmelidir.

Senedin protesto edilmemiş olması sadece cirantalara karşı takibi engeller. Protesto edilmemiş senedin icra takibine konu olması takibin iptalini gerektirmez. Keşideciye protesto zorunlu değildir. Ayrıca düzenleyen, ciranta veya aval veren kişi, senet üzerine “gidersiz”, “protestosuz” kayıtlarını ya da bunlara eş anlamlı diğer herhangi bir ibareyi yazıp imzalayarak, hamili başvurma hakkını kullanmak için protesto çekme yükümünden kurtarabilir.

Ödenmeyen Senette İhtiyati Haciz Kararı

Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun yedinde veya üçüncü şahısta olan taşınır, taşınmaz malları ile alacaklarını ve diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir. İhtiyati haciz alacaklının alacağına kavuşmasını sağlamak için öngörülmüş geçici bir hukuki korumadır. Vadesi gelmiş borcun alacaklısı teminat yatırarak mahkemeden ihtiyaten haciz uygulanmasını talep edebilir.

İhtiyati haciz talepleri ve bunlara karşı yapılacak olan itirazlar hakkında basit yargılama usulü uygulanır. İlk derece mahkemelerinin ihtiyati haciz taleplerinin reddi kararları, karşı tarafın yüzüne karşı verilen ihtiyati haciz kararları ile karşı tarafın yokluğunda verilen ihtiyati haciz kararlarına karşı yapılan itiraz üzerine verilen kararları hakkında istinaf kanun yoluna başvurulabilir.

Senet Ödenmediğinde Hapis Cezası Alınır mı?

Hiç kimse, yalnızca sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememesinden dolayı özgürlüğünden alıkonulamaz (Anayasa m.38). Sırf bir borcun ödenmemesi özgürlüğü bağlayıcı cezaya neden olmaz, buna senetlere ait borçlar da dahildir. Borç ilişkisinin gereğini yerine getirmeyen taraf hapis cezasıyla cezalandırılamaz. Kural bu olmakla beraber borçla ilgili kimi durumlar için hapis gündeme gelebilir.

İcra İflas Kanunu genel olarak mal beyanında bulunmayan borçlunun, hakkında aciz vesikası alınmış olan borçlunun ve nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen nafaka yükümlüsünün belli şartların da varlığı halinde hapisle tazyik olunacağına dair ceza hükümleri içermektedir. Bunlarla ilgili kararlar icra ceza mahkemesince verilir ve bu kararlara karşı itiraz yolu açıktır.

İcra takibinin haciz sonrası satış aşamasında borçlu, alacaklının satış talebinden önce borcunu düzenli taksitlerle ödemeyi icra dairesinde yazılı olarak taahhüt ettiği halde makul bir sebep olmaksızın taahhüdünü ihlal etmesi durumunda hapisle tazyik olunur. Kanun’da borcu ödeme şartı olarak belirtilen bu düzenlemeye aykırı davranılması uygulamada taahhüdü ihlal suçu olarak adlandırılır ve karşılığında borçlunun ödeme şartını ihlali halinde ceza öngörülmüştür.

Taahhüdü ihlal ve diğer ceza hükümleri borcun ödenmemesinden değil, mevzuatta açıkça suç olarak düzenlenmelerinden dolayı hapis cezasına tabidir ve ekonomik ceza olarak adlandırılırlar. Bu cezalar şikayet üzerine veya re’sen verilebilir. Benzer şekilde karşılıksız çek düzenleme suçunda da karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren keşideci şikayet üzerine verilen adli para cezasını ödememesi halinde doğrudan hapis cezasına çevrilir.

Vadesi Geçen Senede Faiz Uygulanabilir mi?

Vadesi geçmesine rağmen ödenmeyen senet nedeniyle alacaklı faiz talebinde bulunabilir. Alacaklı bunu doğrudan talep edebileceği gibi başlatacağı icra takibine de ekleyebilir. Bu sayede ödemenin yapılacağı güne kadar temerrüt faizi işlemeye devam edecektir.

Düşüncelerinizi Bizimle Paylaşabilirsiniz !

Yorum Bırakın

Logo
0 262 331 07 59
Pandemi döneminde alanında uzman avukatlarımız ile online danışmanlık sürecini hemen planlayabilir, yanıtını merak ettiğiniz sorulara 7/24 ulaşabilirsiniz.
This is default text for notification bar